Tijdens de LDO reis naar Rome heb ik met een select groepje een bezoek mogen brengen aan de Biblioteca Casanatense aan de Via S. Ignazio 52. Deze bibliotheek uit 1701 is ontworpen door de architect Antonio Maria Borioni. Klapstuk van deze bibliotheek is de Salone Monumentale. Een zaal van 60 bij 15 meter met rondom een kastenwand van 6 meter hoog met een galerij halverwege. Boven de kastenwand is een strook glas aangebracht, die gedurende de hele dag voor een gelijkmatige verlichting zorgt. De zaal is nagenoeg symmetrisch en heeft door de vorm en het materiaalgebruik een monumentale uitstraling, die respect afdwingt. Doordat je door de hoog geplaatste ramen niet naar buiten kunt kijken, is er geen afleiding van het stadsleven. Je zit in een andere wereld: een wereld vol kennis.
Ik vraag mij af of deze typologie, die in 1701 uitermate modern was, niet nog steeds toepasbaar is in de moderne bibliotheekbouw. Ik stel me dan een gebouw voor dat bestaat uit een aantal afzonderlijk herkenbare elementen voor verschillende functies met elk een eigen karakter. Daar waar elementen voor fictie en café bij uitstek levendig en extravert moeten zijn, is deze zaal bij uitstek geschikt om de functies non-fictie, lees- en studiezaal te combineren. Een plek in de bibliotheek waar je nog geacht wordt stil te zijn en te studeren. Bij dit beeld horen uiteraard de klassieke groene leeslampjes.
Doordat er geen boekenkasten vrij in de ruimte staan heeft de gebruiker in één oogopslag overzicht over de hele collectie en kan de bibliothecaris goed toezicht houden. Constructief heeft dit voordelen voor de dimensionering van de vloer, omdat deze minder belast wordt. Ik kan me zelfs voorstellen dat een deel van de vloer van glas is, met een doorkijkje naar de moderniteit: een sorteerrobot. De vrije vloer is uiteraard ook prima bruikbaar voor lezingen en evenementen.
Nu de vraag: is dit rendabel te bouwen? In de Biblioteca Casanatense staan 55.000 banden in een zaal met een oppervlak van 900 m2. Boeken zijn tegenwoordig kleiner, maar de kastplanken worden ook minder gevuld. De extra bouwhoogte krijg je volgens mij nagenoeg gratis, doordat de gevels gesloten en daardoor goedkoop zijn.
Tegenwoordig wordt er gerekend met ongeveer 1000 m2 voor de 55.000 banden inclusief een bijpassende studie- en leeszaal. Dat geeft in ieder geval stof voor nadere studie. Wie zei er ook al weer ‘rare jongens, die romeinen’?