Het moderne bouwen van begin vorige eeuw heeft twee beroemde typologieën opgeleverd, waarvan het mij interessant lijkt om te kijken op welke wijze ze toepasbaar zijn op de moderne bibliotheek.
De eerste typologie is het Raumplan van Adolf Loos (1870 – 1933). Het Raumplan is eigenlijk gebaseerd op het traditionele bouwen, waarbij vloerbalken worden gedragen door muren. Loos benut de verticale flexibiliteit die deze bouwwijze biedt, door ruimtes op verschillende hoogte in een bouwvolume te plaatsen. Hierdoor ontstaan bij de overgangen tussen ruimtes verticale verspringingen, die de ruimtelijkheid versterken en veelal verbonden zijn met korte trapjes en balustrades.
De tweede typologie is het Plan Libre van Le Corbusier (1887 – 1965). Het Plan Libre is voor het eerst toegepast in het project Maison Dom-Ino uit 1914 en is gebaseerd op een betonconstructie van vloeren gedragen door kolommen. Deze bouwwijze levert, doordat de muren geen constructieve functie meer hebben, horizontale flexibiliteit op. Wanden kunnen geplaatst worden waar het ruimtelijk uitkomt en kunnen, omdat ze niets dragen, ook volledig van glas zijn. We zien het principe van het Plan Libre in veel moderne gebouwen en ook bibliotheken terug. Meestal echter niet uit architectonische, maar uit bedrijfseconomische overwegingen: de benodigde euro’s per vierkante meter laag houden.
Vanuit het perspectief van de belevingsbibliotheek biedt het Raumplan verrassende mogelijkheden. Lopend van ruimte naar ruimte kijk je op het ene moment neer op een lager gelegen ruimte, dan weer omhoog naar een andere ruimte en kun je, geholpen door de coulissewerking van de wanden, van de ene sfeer in de andere sfeer belanden. Het is echter wel een gesloten wereld, die misschien meer bij studie en kennis past, dan bij beleving.
Denk maar aan het gesloten karakter van de Biblioteca Casanatense in Rome met rondom een boekenwand.
Bij beleving hoort nieuwsgierigheid en verleiding en verleiden begint bij de bezoeker die nog geen bezoeker is: de toevallige passant. Hiervoor schept de transparantie van het Plan Libre mogelijkheden. De grens tussen binnen en buiten vervaagt, net als bij een beroemde winkeletalage aan het Haagse Noordeinde, waar de argeloze windowshopper ongemerkt de winkel in wordt gelokt. Het Plan Libre geeft dankzij het ontbreken van dragende muren ook flexibiliteit om met de ruimteverdeling en inrichting te spelen. Noodzakelijk voor een belevingsbibliotheek om te blijven boeien.
Ik concludeer dat voor beide vormen van bibliotheekgebruik, ontspanning/beleving/fictie versus informatie/studie/non-fictie, beide typologieën geschikt zijn.
Maar vooral een slimme combinatie van de twee typologieën kan volgens mij ruimtelijk een bijzonder interessante bibliotheek opleveren.